ZAiKS na weselu: kto płaci, ile i jak zgłosić

Kto płaci ZAiKS na weselu

Odpowiedź, która rozwiewa najczęstszy spór

Obowiązek spoczywa na organizatorze imprezy. W przypadku wesela organizatorem jest albo para młoda, albo właściciel sali, jeśli organizuje przyjęcie kompleksowo lub przejął tę odpowiedzialność w umowie.

To ważne rozstrzygnięcie, bo krąży przekonanie, że opłatę załatwia zespół albo DJ. Prawnie nie. Obowiązek uzyskania licencji leży po stronie organizatora, nie wykonawcy. W praktyce wielu DJ-ów i wiele zespołów wlicza tę opłatę w swoją cenę i sami ją odprowadzają, ale to jest ich decyzja handlowa, a nie przepis. Jeśli tego nie robią, kosztem obciążą Was.

Dlatego pierwsza rzecz, którą warto zrobić, to zapytać wprost trzy strony: salę, DJ-a albo zespół, i ustalić na piśmie, kto to załatwia. Najlepiej, żeby ustalenie dotyczące ZAiKS znalazło się w umowie z salą albo z muzykami.

Czy wesele to impreza zamknięta i czy to coś zmienia

Podstawa prawna, bez owijania

Krąży pogląd, że wesele jest imprezą zamkniętą, więc opłata nie obowiązuje. To nieprawda i warto wiedzieć, na czym to się opiera.

Artykuł 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych mówi, że korzystanie z cudzego utworu wymaga zgody autora i zapłaty wynagrodzenia. Wyjątek z artykułu 23 to dozwolony użytek osobisty, obejmujący korzystanie z utworów w kręgu osób pozostających w związku osobistym, czyli pokrewieństwa, powinowactwa albo stosunku towarzyskiego.

Granica przebiega mniej więcej tak. Kameralne przyjęcie w prywatnym domu, z muzyką puszczaną z płyt dla najbliższej rodziny, mieści się w użytku osobistym. Wesele w wynajętej sali już nie, bo właściciel sali czerpie z tego korzyść majątkową, a krąg gości wykracza poza najbliższych. Sam ZAiKS wprost wymienia wesela wśród imprez objętych opłatą, a jego tabela dotycząca imprez okazjonalnych ma osobną kategorię imprez zamkniętych. Status zamkniętej imprezy nie zwalnia więc z opłaty.

Nie znaleźliśmy orzeczenia sądowego, które rozstrzygałoby to wprost dla wesel. Opieramy się na treści ustawy, na tabelach ZAiKS i na stanowisku samego stowarzyszenia.

Ile kosztuje ZAiKS na wesele

Dwa sposoby naliczania, zależnie od tego, kto gra

Wariant pierwszy: gra zespół albo DJ, czyli są wykonawcy na żywo. Stawka wynosi 10 procent wynagrodzenia osób wykonujących utwory na żywo. Przy zespole za 6000 zł opłata wyniesie 600 zł netto, czyli 738 zł z VAT. To jest wariant najczęstszy na polskich weselach i jedyna liczba krążąca w internecie, która zgadza się z oficjalną tabelą ZAiKS.

Wariant drugi: muzyka leci wyłącznie z nagrań, bez wykonawców na żywo. Wtedy obowiązuje stawka kwotowa, zależna od liczby miejsc na sali i od wielkości miejscowości. Domy weselne należą do grupy B w tabeli ZAiKS.

Stawki bazowe z tabeli ZAiKS za rozpowszechnianie utworów do tańca, dla umowy jednorazowej, grupa B:

• Miejscowości do 10 tysięcy mieszkańców: do 50 miejsc 123,72 zł, przy 100 miejscach 185,99 zł, przy 200 miejscach 289,50 zł
• Miejscowości 20 do 100 tysięcy: do 50 miejsc 147,98 zł, przy 100 miejscach 222,38 zł, przy 200 miejscach 345,29 zł
• Powyżej 100 tysięcy: do 50 miejsc 163,37 zł, przy 100 miejscach 245,01 zł, przy 200 miejscach 380,86 zł
• Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław, Gdańsk, Gdynia, Sopot i miasta Podregionu Centralnego Śląskiego: do 50 miejsc 242,60 zł, przy 100 miejscach 363,91 zł, przy 200 miejscach 566,05 zł

Uwaga dla par z Pomorza: Gdańsk, Gdynia i Sopot są w najwyższej grupie stawek, razem z Warszawą i Krakowem. Wesele w Trójmieście jest w tej tabeli droższe niż to samo wesele w Wejherowie albo Pucku.

Dwie rzeczy, o których trzeba pamiętać przy tych kwotach. Po pierwsze, do wszystkich stawek dolicza się VAT. Po drugie, tabela przewiduje coroczną waloryzację 1 kwietnia według wskaźnika GUS, a podane wyżej liczby to wartości bazowe z tabeli w brzmieniu z 2016 i 2019 roku. Kwoty obowiązujące dziś będą wyższe. Dokładną wysokość poda kalkulator opłat w systemie ZAiKS albo pracownik przy zgłoszeniu.

Dwie zniżki, o których warto wiedzieć. Imprezy w remizach, świetlicach, szkołach i domach kultury należą do grupy C, gdzie stawki są obniżone o 50 procent. Bale i zabawy sylwestrowe są z kolei droższe o 50 procent.

To nie koniec: STOART, SAWP i ZPAV

Druga opłata, o której mało kto wie

ZAiKS reprezentuje autorów i kompozytorów, czyli prawa autorskie. Osobno istnieją prawa pokrewne, które chronią artystów wykonawców i producentów nagrań. To dwie różne rzeczy i dwie różne opłaty.

• ZAiKS: autorzy i kompozytorzy
• STOART i SAWP: artyści wykonawcy
• ZPAV: producenci fonogramów

Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba biegać po trzech instytucjach. Na podstawie decyzji Ministra Kultury z 3 stycznia 2019 roku STOART jest jedynym inkasentem opłat również dla ZPAV i SAWP. Jedno zgłoszenie załatwia całą stronę praw pokrewnych.

Rząd wielkości: we wspólnej tabeli obowiązującej od kwietnia 2023 roku, w kategorii imprez obejmującej sale weselne, przy imprezie do stu uczestników stawki wynosiły 94,92 zł dla twórców oraz po 58,02 zł dla artystów i producentów, plus VAT. Aktualne kwoty trzeba sprawdzić bezpośrednio u STOART, bo tabele są aktualizowane.

Jak zgłosić wesele do ZAiKS krok po kroku

Procedura online

Wszystko da się załatwić przez internet i nie trzeba nigdzie jechać ani nic wysyłać pocztą.

1. Wejdźcie do systemu ZAiKS online i załóżcie konto
2. Wybierzcie właściwy rodzaj licencji. W wykazie jest osobna pozycja obejmująca publiczne wykonanie i odtwarzanie utworów do tańca podczas imprez tanecznych, w tym wesel, zabaw sylwestrowych i studniówek. Obejmuje ona zarówno granie na żywo, jak i odtwarzanie z nośników
3. Wypełnijcie formularz. Będą potrzebne: data wesela, miejsce przyjęcia, liczba gości, wynagrodzenie DJ-a albo zespołu oraz jego status VAT
4. Zróbcie to przed weselem. Licencję trzeba mieć przed imprezą, a nie po niej
5. Po weselu dosyłacie rozliczenie i wykaz odtworzonych utworów. Umowa licencyjna daje na to dziesięć dni od zakończenia imprezy
6. Płacicie fakturę. Termin płatności to 14 dni od daty wystawienia

Punkt piąty jest tym, o którym najczęściej się zapomina. Niedostarczenie programu z wykazem utworów w ciągu dziesięciu dni oznacza według wzoru umowy dopłatę zryczałtowanego wynagrodzenia w wysokości jednokrotności opłaty. Czyli kara za zapomnienie równa się drugiej opłacie.

Jedna rzecz do sprostowania: krąży w sieci informacja, że wesele trzeba zgłosić minimum czternaście dni wcześniej albo cztery do sześciu tygodni przed. Żaden dokument ZAiKS tego terminu nie potwierdza. Potwierdzona reguła jest jedna: licencję trzeba mieć przed imprezą.

Co grozi za brak opłaty i jaki mit trzeba obalić

Stan prawny po 2015 roku

W wielu poradnikach ślubnych do dziś można przeczytać, że za brak licencji grozi zapłata trzykrotności należnego wynagrodzenia. To jest nieaktualne. Przepis przewidujący trzykrotność przy zawinionym naruszeniu utracił moc 1 lipca 2015 roku na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Obecny stan: organizacja zbiorowego zarządzania może żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty dwukrotności stosownego wynagrodzenia. To wynika z artykułu 79 ustawy o prawie autorskim.

Osobno istnieje odpowiedzialność karna z artykułu 116, przewidująca grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat dwóch za rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia. W praktyce weselnej to przepis martwy, ale warto wiedzieć, że istnieje.

W praktyce ZAiKS inkasuje opłaty od trzech grup: restauracji mających już licencję, organizatorów wesel i wynajętych zespołów. Oddziały terenowe mają prawo kontrolować restauracje i domy weselne.

Sala z umową ryczałtową, czyli najczęstszy przypadek

Co sprawdzić przed podpisaniem umowy

Bardzo wiele domów weselnych ma wykupioną umowę stałą z ZAiKS, czyli ryczałt miesięczny pokrywający wszystkie imprezy w danym miesiącu. Tabela ZAiKS przewiduje to wprost dla grupy B, która obejmuje domy weselne. Jeśli Wasza sala ma taką umowę, obowiązek jest już wypełniony i nic nie musicie robić.

Warunek jest jeden i absolutnie kluczowy: to musi być potwierdzone na piśmie. Ustne zapewnienie właściciela sali, że on wszystko załatwia, nie jest niczym. Poproście o wpisanie tego do umowy jednym zdaniem, na przykład że opłaty na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi pokrywa wynajmujący.

Warto też dopytać, czy ryczałt sali obejmuje tylko ZAiKS, czy również prawa pokrewne po stronie STOART. To dwie osobne umowy i zdarza się, że sala ma tylko jedną z nich.

Trzy rzeczy, o które warto zapytać

Krótka lista do rozmowy z salą i muzykami

1. Do sali: czy mają stałą umowę licencyjną z ZAiKS, czy obejmuje też STOART i czy mogą to wpisać do umowy najmu
2. Do DJ-a albo zespołu: czy opłata jest wliczona w ich cenę i czy sami ją odprowadzają, czy zostawiają to Wam
3. Do siebie: jeśli okaże się, że nikt tego nie robi, kto z Was dwojga zakłada konto w systemie ZAiKS i pilnuje terminu dziesięciu dni po weselu

To jest dokładnie ten rodzaj sprawy, który ginie w natłoku organizacji wesela i wraca w najgorszym momencie. Piętnaście minut rozmowy na etapie podpisywania umów oszczędza sporo nerwów.